Dùng AI viết content mà bài vẫn ra giọng mình: prompt theo từng khâu

Bài AI viết cho bạn đọc lên đúng, gọn, không có gì để chê. Chỉ có điều che tên đi thì không ai đoán được là của bạn.

Mình từng nhận bài của một bạn mentee y như vậy. Nội dung đủ, câu cú trau chuốt. Mình nhắn lại: "Bài tốt, nhưng nó thiếu bản sắc của em."

Bài này là bộ công cụ cho đúng chuyện đó, chia theo từng khâu. Cứ lấy khâu bạn đang vướng nhất mà dùng trước, không cần chạy hết một lượt.

Vì sao bài AI viết ra không giống bạn

Mình có hỏi một vòng các giáo viên tiếng Anh đang tự dạy, tự tuyển sinh, xem vướng gì nhất khi dùng AI viết. Câu trả lời lặp lại nhiều nhất: gõ prompt cỡ nào AI cũng trả về văn mẫu.

Gốc rễ là AI không biết bạn là ai, đang nói với ai, nói để làm gì, nên nó lấp chỗ trống bằng khuôn chung. Quy tắc chia việc của cả bộ này: bạn giữ chất liệu, câu chuyện, quan điểm, câu mở và câu kết. AI hỏi, dựng khung, gợi ý, soi lỗi.

Nếu bạn thích xem hơn đọc, mình có nói kỹ chuyện này trong buổi webinar "Biến AI thành trợ lý content" cùng Teachera:

Khâu 0: Hồ sơ giọng văn (làm một lần, dùng lâu)

Bốn thứ nên đưa AI: bạn là ai và viết cho ai, 10 bài hay nhất bạn tự viết (không phải bài AI viết giùm), giọng điệu muốn giữ, và khung riêng cho từng loại bài. Prompt lập hồ sơ, kèm 10 bài của bạn:

Dưới đây là 10 bài viết do chính tôi viết. Hãy lập hồ sơ giọng văn của tôi gồm: cách tôi mở bài, độ dài câu thường dùng, từ ngữ hay dùng, cách xưng hô với người đọc, cách kết bài, và những kiểu câu tôi gần như không dùng. Mỗi mục kèm 2 đến 3 câu trích nguyên văn từ bài của tôi làm bằng chứng. Mục nào không đủ bằng chứng thì ghi "chưa đủ dữ liệu", đừng đoán.

Hồ sơ ra rồi, bạn sửa chỗ AI tả sai, lưu thành một file để dán vào đầu mỗi lần nhờ viết. Khâu này cần vài bài bạn đã tự viết nghiêm túc. Chưa có thì viết trước.

Khâu 1: Lấy ý, để khỏi ngồi cắn bút

Cách của mình chỉ hai bước: quan sát và ghi nhận. Câu nào làm mình khựng lại, mình ghi liền vào notes iPhone hoặc nhắn vào Messenger, Zalo cho chính mình, rồi gom vào Notion. Chi tiết ở bài "Làm sao để hết bí ý".

AI vào cuộc sau khi bạn đã có ghi chú, để gợi góc khai thác:

Dưới đây là 5 ghi chú thô của tôi. Tôi là giáo viên tiếng Anh, người đọc là [mô tả ngắn]. Với mỗi ghi chú, đề xuất 2 góc khai thác và nói mỗi góc giải quyết việc gì cho người đọc. Đừng viết bài. Ghi chú nào quá mỏng thì hỏi lại tôi, đừng tự bổ sung chi tiết.

Khâu 2: Phỏng vấn, để moi ra thứ chỉ bạn có

Kỹ thuật này mình đã viết riêng ở bài "Đừng bảo AI viết thay bạn, hãy bảo nó phỏng vấn bạn". Tóm lại: đổi vai, để AI hỏi mình, rồi tự trả lời từng câu.

Hỏi mình 7 câu về cách mình giúp học viên hiểu [điểm khó] mà họ hay nhầm lẫn nhất. Hỏi sâu vào trải nghiệm và câu chuyện thực tế của mình nhé.

Khâu 3: Dựng khung

Khung mình dùng có bảy bước: Input, Vấn đề, Luận điểm, Cấu trúc, Phản biện, Viết, Cắt. Hai bước nên giữ cho mình là chọn vấn đề và chốt luận điểm trong một đến hai câu. "AI và content" mới là chủ đề, "vì sao AI giúp viết nhanh mà không giúp có góc nhìn riêng" mới là vấn đề.

Giao việc thì dùng bốn câu như giao cho nhân viên mới (kể ở bài "Vô chiêu thắng hữu chiêu"): muốn AI làm gì, đầu ra thế nào, chất lượng tới đâu, giọng ra sao.

Vấn đề: [một câu]. Luận điểm của tôi: [một đến hai câu]. Chất liệu của tôi: [dán câu trả lời phỏng vấn]. Dựng dàn ý 4 đến 5 đoạn, mỗi đoạn ghi một dòng chức năng và lý do nó dẫn sang đoạn sau. Chỉ dùng chất liệu tôi đưa. Chỗ thiếu ví dụ thì ghi "cần ví dụ", đừng tự nghĩ ra.

Khâu 4: Viết thân bài kiểu bánh mì kẹp thịt

Phần bánh là mở bài và kết bài, bạn tự viết. Phần nhân là thân bài, AI hỗ trợ. Người đọc nhớ đầu và cuối nhiều nhất, nên đó là chỗ cần bản sắc của bạn. Bốn bước: viết 2 đến 3 đoạn mở bằng giọng mình, có chuyện hoặc quan điểm cá nhân; đưa phần mở cho AI; tự viết phần kết, nối về một chi tiết ở phần mở; rà lại ở khâu 6. Prompt cho bước hai:

Hãy phát triển 3-4 điểm chính về [chủ đề] theo cùng phong cách và giọng điệu.

Đừng copy nguyên xi đoạn AI trả về. Chọn ý hợp, viết lại theo gu mình.

Khâu 5: Phản biện trước khi đăng

Mình hay dùng năm câu hỏi dưới đây để tự phản biện. Dán vấn đề, luận điểm và dàn ý vào rồi hỏi:

Đây là vấn đề, luận điểm và dàn ý của một bài viết. Đừng viết bài. Hãy kiểm tra:
1. Luận điểm nào đang thiếu bằng chứng?
2. Đoạn nào đang nhảy bước?
3. Có kết luận nào đang tuyệt đối hoá từ một trải nghiệm cá nhân?
4. Phản biện mạnh nhất đối với quan điểm này là gì?
5. Có cách giải thích nào khác cũng hợp lý không?
Trả lời ngắn, chỉ nêu chỗ yếu, không tự sửa giúp tôi.

Khâu 6: Rà cụm sáo và hỏi ba câu cuối

Hai cụm mình hay gặp: "Không thể phủ nhận rằng..." và "Trong thời đại kỹ thuật số ngày nay...".

Dưới đây là bản nháp của tôi. Liệt kê các câu hoặc cụm nghe như văn mẫu của AI (mở bài khuôn mẫu, chuyển đoạn sáo, kết bài khuyên nhủ tròn trịa), trích nguyên văn, không viết lại. Đánh dấu thêm câu nào chứa số liệu, tên riêng hoặc chi tiết về người mà tôi chưa đưa cho bạn.

Rồi tự hỏi ba câu mỗi lần nhận bản nháp từ AI:

1. Nó có đang bịa chuyện gì không? Số liệu, tên riêng, chuyện về giáo viên mình đang viết cho. Kiểm được trong một đến hai phút.
2. Câu này mình có bao giờ nói ngoài đời chưa? Chưa từng thì khả năng cao là AI đang nói, không phải mình.
3. Độc giả đọc xong có gật gù không? Chỉ bạn trả lời được, và cũng là câu dễ bỏ nhất.

Cuối cùng, đọc thành tiếng. Câu nào bạn thấy "mình không nói vậy đâu" thì viết lại.

Công cụ: cái mình dùng và cái nên thử

Mình đang dùng: Claude, gần như mỗi ngày trong khoảng hai năm nay. Mình tạo Project cho từng mảng việc (viết content, giáo án, trả lời tin nhắn, nghiên cứu), viết hướng dẫn một lần, upload tài liệu nền để mỗi cuộc chat đã biết bối cảnh. Hồ sơ giọng ở khâu 0 nên cất vào đó. Ghi ý tưởng thì mình dùng notes iPhone, tự nhắn Messenger hoặc Zalo, và Notion.

Gợi ý chung, mình chưa kể là mình dùng: ChatGPT có Projects và GPT tuỳ chỉnh, Gemini có Gems. Theo trang hướng dẫn của Google, Gem cho bạn viết hướng dẫn riêng và đính kèm tệp làm ngữ cảnh. Tính năng và giới hạn từng gói đổi nhanh, nên kiểm lại ở trang của hãng trước khi trả tiền. Nguyên tắc thì không đổi: viết một lần chỗ AI cần biết về bạn, đừng dán lại mỗi lần chat.

Chọn một khâu để thử tuần này

Đừng cố chạy cả bảy khâu cho bài tiếp theo. Khâu hay bị bỏ nhất là 5 và 6, vì lúc đó bài đã gần xong. Dán prompt vào bản nháp gần nhất, xem nó chỉ ra gì.

Chưa biết nên đăng loại bài nào thì có tờ 5 loại content miễn phí để chọn trước.