Chuyện nghề
Niềm tin trong thời đại AI
Mình từng vài lần bị copycat. Bài viết bị copy ý tưởng, copy cách diễn đạt, rồi đưa qua AI viết lại cho trông khác đi. Nhưng xào nấu cỡ nào thì người trong nghề đọc vô cũng biết ngay.
Chuyện bị copy thì cũng còn đỡ. Thứ làm mình ngán hơn là người ta bịa chuyện cho khớp công thức, viết theo khuôn để câu cảm xúc chứ không còn viết thật nữa.
Câu chữ thì chuẩn. Mà đọc lên hổng thấy có ai đứng phía sau hết.
Ngộ cái là ở dưới comment, mấy câu chuyện không thật đó lại nhận được nhiều lời thương cảm nhất. Người đọc vô động viên, đồng cảm, trong khi câu chuyện kia có khi chỉ là sản phẩm của một con bot nào đó.
Mình ngồi nghĩ hoài, không hiểu sao lại vậy.
Thuật toán trả công cho cái nhanh
Hoá ra khi lượt xem quy đổi được ra tiền, người viết dễ quên mất mình viết để làm gì. Viết để được nhìn thấy, còn chuyện có ai hiểu mình hay không thì tính sau.
Thuật toán trả công cho cái nhanh và cái gây sốc. Nó hổng có chỗ nào để đo sự chân thành hết.
Còn AI thì mình thấy nó không nguy ở chỗ thông minh, nó nguy ở chỗ làm mình lười cảm xúc đi. Copy với xào nấu dần thành quy trình sản xuất, thay vì ngồi xuống nghĩ coi mình thật sự muốn nói gì.
Rồi có một hôm mình tự hỏi, mình có muốn đi theo đường đó không.
Lựa chọn của mình
Mình chọn viết từ trải nghiệm thật, viết chậm lại, bớt công thức đi.
Kết quả mấy bài đầu tiên? Flop thảm hại. Vỏn vẹn vài like, mà trong số đó có phụ huynh nữa.
Nhưng cái mình đang xây hổng phải lượt thích. Là niềm tin.
Mà niềm tin thì không sinh ra từ một bài viral được. Nó cần đủ lâu để người ta cảm được rằng “Nguyên vẫn ở đó, vẫn là người ấy, vẫn viết như vậy”.
Dần dần mình cũng có tương tác đều hơn. Người đọc hổng nhiều, nhưng họ đọc thiệt.
Buồn cười là từ lúc mình viết chân thành hơn thì lại bị copy nhiều hơn. Lần này mình không bực nữa. Vì họ copy được câu chữ, chớ không copy được lòng tin người đọc dành cho mình.
Khi viral trở thành thước đo duy nhất
Mình nhận ra vấn đề không nằm ở copycat, mà ở chỗ người ta đang coi lượt view quan trọng hơn giá trị thật của con chữ.
Chuyện đó cũng không phải lỗi của riêng ai. Thị trường đang trả tiền cho chỉ số. Một triệu view, một trăm ngàn follower, mấy con số đó nói ra là người ta hiểu liền. Còn “bài này mình viết thật” thì không có chỗ nào để đo, không có cái biểu đồ nào chụp lại được.
Khi một thứ đo được mà thứ kia thì không, người ta sẽ tối ưu cho thứ đo được. Mình cũng từng vậy. Có giai đoạn mình ngồi canh xem bài nào nhiều tương tác hơn rồi lần sau viết y khuôn đó.
Chỗ mình thấy đáng lo nhất là người mới. Họ nhìn quanh, thấy bài nào lên thì học theo bài đó, mà không phải lúc nào cũng phân biệt được đâu là học hỏi, đâu là bê nguyên. Sự tiện lợi của AI làm chuyện bắt chước dễ hơn bao giờ hết, dễ tới mức nhiều khi chính người làm cũng không thấy mình vừa bước qua một ranh giới.
Cái ranh giới đó, nếu không có ai nói ra, thì tự nó không hiện lên đâu.
Thứ mình muốn làm được
Và đó là lúc mình tự hỏi, ngồi ở vai người đi trước, mình muốn để lại được gì cho người ngồi trước mặt.
AI có thể dạy cách viết nhanh, dạy cấu trúc, dạy từ ngữ. Nhưng nó không dạy được cách lắng nghe, cũng không nhìn vào mắt học viên mà biết họ đang viết từ tim hay từ công thức.
Mình muốn làm được đúng cái phần đó. Giúp người ta thấy đâu là ranh giới giữa học hỏi và sao chép. Giúp họ trân trọng công sức của người đi trước, và kiên nhẫn tìm giọng riêng dù đường đó chậm hơn.
Nói thì dễ, làm mới khó. Dạy công thức thì có giáo án, có bước một bước hai, ai học cũng ra được cái gì đó. Còn dạy người ta viết từ trải nghiệm thật thì không có giáo án nào hết, phải ngồi với từng người, đọc từng bài, và nhiều khi phải nói thẳng một câu mà người nghe không thích nghe.
Ba thứ mình giữ
Từ đó mình định hình lại cách làm content, cũng là cách mình sống, quanh ba chữ.
Chân thành.
Viết từ trải nghiệm thật, không bịa để câu view. Trong công việc, mình chọn viết ít hơn nhưng viết thứ mình thật lòng muốn nói. Có lúc bạn bè hỏi sao mình không đăng đều mỗi ngày, mình chỉ cười. Vì nếu viết thứ không thật lòng, người đọc cảm được liền. Mà niềm tin một khi mất thì khó lấy lại lắm.
Tử tế.
Viết để mang năng lượng tích cực, không để công kích ai. Nhưng tử tế không có nghĩa là bao dung cho cái xấu. Mình không ủng hộ chuyện copycat, và thấy khó chịu thiệt. Chỉ là thay vì dành năng lượng để oán, mình mong họ sớm tìm được giọng riêng của chính mình. Có một câu mình rất tâm đắc, “whatever you are, be a good one”. Tử tế là vẫn có ranh giới rõ ràng, chớ không phải là dễ dãi.
Kiên trì.
Chấp nhận đi chậm, viết ít mà sâu. Vì giá trị thật cần thời gian để người ta cảm, không đo bằng lượt thích được. Mình không cần nhiều người đọc, chỉ cần vài người thật sự hiểu điều mình viết là đủ.
Rút lại thì thành ra vầy. Viết ít đi mà viết thứ mình thật sự muốn nói, rồi chấp nhận lan ra chậm hơn.
Có lần mình hỏi vài người bạn, nếu tả mình bằng ba từ thì họ chọn gì. Họ nói lắng nghe, kiên trì, nhẹ nhàng. Nghe xong mình mới thấy đó cũng đúng là cách mình viết. Mình không cố tạo hình tượng gì, chỉ là sống sao thì chữ ra vậy.
Câu hỏi không còn là ai viết hay nhất
AI sẽ ngày càng thông minh hơn, viết nhanh hơn và mượt hơn. Nhưng lòng tin thì hổng lập trình được.
Mấy thứ người ta copy được, cấu trúc hay từ ngữ, đều không phải thứ tạo nên thương hiệu cá nhân. Thứ tạo nên nó là việc người đọc biết rằng đằng sau mỗi dòng chữ có một người đang sống đúng với điều mình viết.
Nếu một ngày người ta nhớ về mình, mình mong họ nói “Nguyên là người sống tử tế, viết chân thành, và giúp người khác cũng dám thật với chính mình”.
Trong thời đại AI viết nhanh hơn con người, câu hỏi không còn là ai viết hay nhất, mà là ai đáng tin nhất. Câu trả lời nằm ở chỗ bạn có dám sống thật với chính mình hay không.
Bài viết được tuyển chọn trong ebook Khi cách ta nhìn thay đổi cách ta sống sau khoá học Deep Writing của .
Bạn có thể xem ebook tại: